Overdacht agrarisch bedrijf geen schenking

De Hoge Raad heeft onlangs in twee arresten nogmaals aangegeven dat als een in maatschapverband gedreven agrarisch bedrijf tegen een lagere waarde wordt overgedragen dan de economische waarde dit niet leidt tot een schenking. De overdracht is over het algemeen de nakoming van een verplichting waarbij de waardering op een lagere waarde dan de economische waarde noodzakelijk is om voortgezette bedrijfsuitoefening te verzekeren. Er is geen sprake van een bedoeling tot bevoordeling die is vereist voor het aannemen van een schenking.

Het ging in beide gevallen om een kind dat in maatschapverband met ouders een agrarisch bedrijf runde. De ouders hadden bij de totstandkoming van de maatschappen de economische eigendom van de bedrijfsmiddelen ingebracht en de stille reserves voorbehouden. In beide gevallen maakten de kinderen (in 1999 en 2000) gebruik van het voortzettingsbeding uit de maatschapakte. Bij overdracht gaat men voor de overgedragen vermogensbestanddelen uit van de boekwaarde die lager is dan de waarde in het economisch verkeer. Hof Den Haag was net als de inspecteur van mening dat er in beide gevallen sprake was van schenking. Volgens de Hoge Raad is het waarderingsvoorschrift uit de Successiewet echter niet van toepassing. In dat jaar moest op basis van het Burgerlijk Wetboek worden bepaald of sprake was van een schenking. In een eerder arrest uit 2004 had de Hoge Raad in een vergelijkbare situatie al bepaald dat de rechtsbetrekkingen tussen deelgenoten in een gemeenschap worden beheerst door de maatstaven van redelijkheid en billijkheid, die in het algemeen in de weg staan aan een waardering die voortzetting van een (nog juist lonend) bedrijf onmogelijk maakt. Er is daarom sprake van een nakoming van een verplichting - en niet van de bedoeling tot bevoordeling die is vereist voor het aannemen van een schenking - voor zover de waardering op een lagere waarde dan de economische waarde noodzakelijk is om voortgezette bedrijfsuitoefening te verzekeren. In beide gevallen werd de aanslag schenkingsrecht vernietigd.

HR 20-03-2009, nrs. 43 393
43 394
HR 13-02-2004, nr. C02/223HR